Enginn er eyland

Fregnirnar af tölvupóstsamskiptum Indriða H. Þorlákssonar, aðstoðarmanns fjármálaráðherra og þá settum ráðuneytisstjóra fjármálaráðuneytisins, og Mark Flanagan, fulltrúa Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) í málefnum Íslands, hinn 13. og 14. apríl síðastliðinn, sem Wikileaks hafa birt, eru alveg hreint ótrúlegar. Þar í felast ótal hneyksli á báða bóga. Það er t.d. varla sætt lengur fyrir fulltrúa AGS, sem nú hafa orðið uppvísir að ósannindum og óþolandi starfsháttum.

Stóri skandallinn er hins vegar hjá Indriða og yfirmanni hans, Steingrími J. Sigfússyni, sem hafði sannanlega vitneskju um hvernig í pottinn var búið og við blasir að stýrði ferðinni. Það snýr ekki aðeins að efni málsins, heldur miklu fremur hinu, að þarna var vélað gegn sjálfu gagnverki lýðræðisins.

Í þessu einu veigamesta viðfangsefni Íslendinga kaus ráðherrann að láta þrönga pólitíska hagsmuni sína og ríkisstjórnarinnar ganga fyrir hagsmunum hins opinbera og almennings. Það hlýtur að kalla á tafarlausa lausnarbeiðni Steingríms. Ella hlýtur einhver sómakær þingmaður að leggja fram vantrauststillögu á ráðherrann. Ekki ríkisstjórnina, heldur þennan tiltekna ráðherra, sem með leynimakki, pukri, lygum og falsi tók völdin fram yfir almannaheill.

Í tölvupóstinum hinn 13. apríl segir Indriði afar skýrt að nú verði lausn málsins að bíða, að minnsta kosti fram yfir kosningarnar hinn 25. apríl:

[…] a loan agreement along the previous lines (increased governmental debt) would be politically impossible to accomplish before the election on April 25 and possibly very difficult for a considerable period of time after the elections […]

Vandinn er ekki sá að drápsklyfjarnar séu óaðgengilegar, nei, hann er aðeins sá að þær séu pólitískt erfiðar fyrir ríkisstjórnina. Var einhver að tala um forgangsröðun?

Alvarlegra en Icesave-málið
Þetta er grafalvarlegt mál, mun alvarlegra en sjálft Icesave-málið, því hér var vegið að rótum sjálfs lýðræðisins. Í kosningunum var tekist um ýmis mál, fyrst og fremst uppgjör hrunsins, hverjir bæru ábyrgð á því og hverjir væru líklegastir til þess greiða úr óreiðunni. Þar var Icesave-málið eitt hið brýnasta og mikilvægasta, eins og Steingrímur sjálfur og Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra þreyttust ekki á að hamra á. Þar mátti engan tíma missa og framtíð landsins sögð hanga á spýtunni.

Kjósendur sárvantaði upplýsingar um framvindu Icesave-málsins til þess að geta tekið upplýsta ákvörðun í kjörklefanum, en Steingrímur ákvað að leyna þá því; hann ákvað að afvegaleiða þá með þögninni og biðinni. Og þó hann þagði ekki alveg um Icesave; hann sagði „glæsilega niðurstöðu“ í augsýn!

Og það gekk upp, vinstrigrænir unnu sinn glæstasta kosningasigur. En biðinni og þögninni linnti ekki, þó samningunum yndi fram í kyrrþei. Undir lok maí fór þó að kvisast út að lyktir kynnu að vera í nánd og hinn 3. júní var Steingrímur spurður að því á Alþingi hvað Icesave-samningunum liði. Hann kom upp í pontu, en sagði lítið sem ekkert af þeim að frétta. Fullvissaði þó þingheim um að ef svo ólíklega færi að eitthvað gerðist á þeim vígstöðvum yrði þeim vitaskuld gert viðvart:

Viðræður eða þreifingar milli aðila hafa gengið hægar en ætlunin var, m.a. vegna þess að Bretar hafa ítrekað óskað eftir frestun á fundum sem fyrirhugaðir voru. Það er verið að reyna að koma í gang formlegum samningaviðræðum en þær eru ekki hafnar heldur eru könnunarþreifingar eða könnunarviðræður í gangi. Ég held að ég geti fullvissað hv. þingmann um að það standi ekki til að ganga frá einhverju samkomulagi á morgun eða einhverja næstu daga og áður en til slíks kæmi yrði að sjálfsögðu haft samráð við utanríkismálanefnd og aðra þá aðila sem þingið hefur haft til að fylgjast með framvindu þessara mála. Staða málsins er sú að það eru könnunarviðræður eða könnunarþreifingar í gangi.

Á sama tíma voru hann, Indriði og Svavar að leggja lokahönd á samningana við stjórnarerindreka frá Lundúnum og Haag, en aðeins tveimur dögum síðar lagði hann samninginn fyrir ríkisstjórnina, sem samþykkti hann án þess að menn hefðu fyrir því að lesa hann yfir. Jafnvel ríkisstjórnin var ekki fyllilega upplýst um inntak samningsins, eins og forsætisráðherra átti raunar eftir að reka sig á. En ekki fyrr en búið var að undirrita samninginn í skjóli nætur. Þó ekki án fyrirvara um samþykkt Alþingis.

Alþingi átti að samþykkja óséða leynisamninga
Laumuspilinu var þó langt í frá lokið. Ríkisstjórnin vildi að Alþingi samþykkti ríkisábyrgð á Icesave-samningum hennar án þess að samningarnir væru birtir þingmönnum, hvað þá aumingja þjóðinni, sem átti að borga fyrir þessa glæsilegu niðurstöðu. Fjármálaráðherra og forsætisráðherra báru fyrir sig trúnað við Hollendinga og Breta, en á daginn átti eftir að koma að sá trúnaður hentaði aðeins íslensku ríkisstjórninni og svonefndum samningamönnum hennar.

Efni samninganna lak þó út í fjölmiðla, svo sú ráðagerð fór út um þúfur, það þurfti að birta uppgjafarsamningana. Eftir að spunalæknar ríkisstjórnarinnar höfðu gert yfirmönnum sínum grein fyrir að þeir hefðu valdið sjálfum sér verulegum skaða fór Steingrímur allt í einu að tala á þann veg að „auðvitað“ yrði allt uppi á borðum í þessum efnum, allt í kringum samningana yrði birt. En það var ekki þannig. Lögð voru fram skjöl, sem áttu að vera allt heila klabbið, en fljótlega komu í ljós eyður í þeim. Þegar eftir var gengið var játað að eitthvað væri enn ókomið og svo gekk áfram nokkrum sinnum, alltaf átti allt að vera komið upp á yfirborðið og alltaf kom hið gagnstæða í ljós. Loks fór svo að hluti skjalanna var settur í sérstakar möppur, sem þingmenn máttu skoða en ekki taka afrit af, færa til bókar eða vísa í á opinberum vettvangi.

Leyndin og hagsmunir Steingríms
Fyrir slíku geta verið málefnalegar ástæður. Það er hins vegar fróðlegt að hafa í huga að fyrrnefndir tölvupóstar Indriða og Flanagans voru hluti af þeim trúnaðarskjölum. Og þá má spyrja: Hvað í þessum tölvupóstum er svo viðkvæmt að ekki megi sýna nema með eftirgangsmunum í luktu bakherbergi Alþingis og þá aðeins ef þingmenn hafa undirritað sérstakan trúnaðareiðstaf? Er það eitthvað gagnvart viðsemjendunum? Gagnvart AGS? Alþjóðasamfélaginu? Nei, hið eina í þessum póstum sem ekki þolir dagsins ljós eru nákvæmlega þessi vélabrögð gegn lýðræðinu, vel heppnuð tilraun til þess að hafa áhrif á niðurstöður almennra kosninga.

Eftirleikinn þekkja menn svo. Steingrímur fullyrti hvað eftir annað að þetta væru langbestu, mögulegu samningarnir í stöðunni og í þeim væru margvíslegar varnir reistar fyrir Íslendinga. Þegar efast var um það lagði hann „pólitískt líf“ sitt „að veði“ með þeim glæsilegu samningsdrögum og lagði gífurlega áherslu á að hvergi mætti við þeim hrófla. Það gerði Alþingi nú samt og samt tórði Steingrímur. Þegar Bretar og Hollendingar höfðu skoðað fyrirvara Alþingis breyttu þeir þeim bara aftur og sendu til Steingríms til þess að láta Alþingi stimpla. Þá bar svo við að Steingrímur — þrátt fyrir fyrri fullyrðingar um ágæti upphaflega samningsins — sagði að þessi útgáfa væri jafnvel enn betri og hagfelldari fyrir Íslendinga en sú fyrsta og sú önnur með fyrirvörunum! Án þess að blikna.

Er manninum fyrirmunað að koma hreint og beint fram í þessu máli?

Fjármálaráðherra er ekki trúandi um neitt lengur
Í ljósi þess hvernig Steingrímur  hefur opinberað sig sem raðlygara í Icesave-málinu er óskiljanlegt að nokkur maður, hvað þá fjölmiðlar og þingheimur, skuli taka við nokkrum athugasemdum frá honum um Icesave (eða annað) án þess að krefjast skjalfestra og vottaðra sannana þar um.

Mér þykir því einsýnt að hann verði að biðjast lausnar, ellegar þola vantraustsumræðu (það væri raunar athyglisvert að sjá hvaða þingmenn vilja taka þátt í lygavefnum hans svona eftir á). Það er niðurlæging fólgin í því, en þó skárra en hitt sem gæti beðið hans. Og Indriða, gleymum ekki ábyrgð hans í málinu.

Í þessari sömu viku í apríl tók Morgunblaðið viðtal við Steingrím og hvað skyldi hann hafa helst að segja því?

Fólk vill heiðarleg, hreinskiptin og opinská stjórnmál.

Það var einmitt það. Framhaldið var líka athyglisvert í ljósi annarra viðburða:

Ég held að það sé borin virðing fyrir því að við segjum það skýrt fyrir kosningar hvað við teljum að gera þurfi að loknum kosningum. Okkar tillögur í skattamálum sem og öðrum eru mjög hófstilltar og ábyrgar.

Maður veit ekki hvort maður á að hlæja eða gráta.

Stjórnin á einn sjens enn
En er ekki stjórnin fallin og allt í voða ef Steingrímur fer? Nei, í lýðræðisþjóðfélagi eru engir ómissandi menn. Allra síst af þessari sortinni. Það vill raunar svo til að vinstrigrænir eiga óþreyttan forystumann á hliðarlínunni, sem er þekktur fyrir hreinskiptni og að standa við sín prinsipp. Lausan við valdafíkn. Ekki bara í orði, heldur líka á borði.

        

Alveg er það frábær hugmynd, sem Sigurbjörg Sigurgeirsdóttir stjórnsýslufræðingur setti fram á bloggi sínu hér á Eyjunni á föstudag:

Það er komin fullkomin ástæða fyrir þjóðarleiðtoga Íslands, Hollands, Bretlands og þeirra landa sem hyggjast veita Íslandi lán til að hittast strax og tala saman um kjarna málsins.

Nákvæmlega!

Er til fullkomnari leið til þess að drepa Icesave-málinu á dreif en að boða til þjóðarleiðtogafundar með þeim Elísabetu II. Englandsdrottningu, Beatrix Hollandsdrottningu og herra Ólafi Ragnari Grímssyni forseta Íslands, sem síðan getað tekið sér eins langan tíma og þau lystir til þess að útkljá málið?

Ég tek fram að mér finnst flest annað, sem Sigurbjörg hefur til málanna að leggja í þessari færslu, vera tóm della, en þessi tiltekna hugmynd er brakandi snilld. Og hún er ekki bara einhver bloggari að gjamma upp í vindinn, hún einn örfárra Íslendinga, sem hefur aðgang að forsætisráðherra (Jóhönnu Sigurðardóttur), en í gær skipaði hún hana einmitt í nefnd til að endurskoða lög um Stjórnarráð Íslands.

        

Var að lesa athyglisverða grein Ambrose Evans-Pritchard í Telegraph um hvernig Kína sé pappírstígrisdýr. Það sé ekki sú nýja efnahagslega aflvél heimsins, sem sumir hafi viljað vera láta. Nema hvað það er ekki meinlaust eins og pappírstígrisdýr, því það geti valdið verulegum skaða og jafnvel hrundið af stað Stóru kreppu.

Hér á Englandi hafa margir áhyggjur af Stóru kreppu, að undanfarnar efnahagsþrengingar séu aðeins forsmekkurinn. Hér mega menn auðvitað þola það að kreppan er enn ekki í rénum, líkt og hún virðist vera víða annars staðar. Hafa stjórnvöld þó ekki sparað læknisráð sín, en þau voru í hnotskurn þau að reyna að lina afleiðingar lánsfjárbólu með ennþá meira lánsfé og stórfenglegri skuldsetningu ríkissjóðs en þekkst hefur á friðartímum. Velflestir hagfræðingar (þar á meðal hjá Englandsbanka) draga orðið í efa að þessi meðöl dugi, en margir óttast að þau eigi eftir að reynast hafa skelfilegri og langdregnari aukaverkanir en meinsemdin, sem lækna átti.

Það kemur nú allt í ljós. En ég hjó á eftir einu í grein Ambrose. Þar drepur hann á hina vinsælu klisju að Kína sé með Bandaríkin í vasanum, veskisvasanum nánar tiltekið, því Kínverjar hafa verið duglegir við að lána þangað fé og eiga ógurlegt safn bandarískra ríkisskuldabréfa. Hann gefur lítið fyrir það.

It is fashionable to talk of America as the supplicant. That misreads the strategic balance. Washington can bring China to its knees at any time by shutting markets. There is no symmetry here. Any move by Beijing to liquidate its holdings of US Treasuries could be neutralized — in extremis — by capital controls. Well-armed sovereign states can do whatever they want.

Þegar ég las þetta varð mér hugsað til hrunsins. Bæði árása breskra stjórnvalda á fjármálastofnanir tengdar Íslandi, ásakana þeirra um fjármagnsflutninga frá Bretlandi til Íslands, athugasemda vegna neyðarlaganna, kúgunartilburða þeirra á ögurstundu og framkomu í svokölluðum samningaviðræðum um Icesave. Bretar hefðu aldrei farið svona fram gagnvart velvopnuðu fullvalda ríki.

(Ísland er nær óvopnað, fullvalda ríki og hugsanlega felst þversögn í því. Getur ríki, sem ekki getur varið sig, talist fullvalda?)

Hefði Ísland þá betur notað bólutíðina í að vígbúa sig, koma sér upp kjarnorkuherafla að hætti Norður-Kóreu? Nei, ætli það. Hitt blasir við að Ísland þarf að hugsa öryggis- og varnamál sín upp á nýtt. Við getum augljóslega ekki treyst á Breta, frændur okkar á Norðurlöndum eða Evrópusambandið til þess að taka tillit til íslenskra hagsmuna, hvað þá að verja þá. Eða treyst þeim til þess að ráðast ekki á okkur. Viðbrögð Anders Fogh Rasmussens, framkvæmdastjóra Atlantshafsbandalagsins (NATO) við spurningum um beitingu breskra hryðjuverkalaga á Ísland, sýndu svo ekki varð um villst að varnarbandalagið er einskis nýtt þegar kemur að þjóðaröryggi Íslands, enda meta Evrópuþjóðirnar það margar sem svo að þær fái bara þrotabúið þegar þar að kemur og ástæðulaust að vera að púkka upp á Ísland.

Hvað er þá til ráða?

Íslensk stjórnvöld voru í aðstöðu til þess í miðju hruninu 2008 að láta hart mæta hörðu og hóta Evrópuþjóðunum á móti, en Geir H. Haarde og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir glúpnuðu fyrir Evrópusambandinu og nokkrum vikum síðar lokaðist sá gluggi. Hótunin hefði falist í því að afneita einfaldlega allri ábyrgð á innistæðum utan landsteinanna umfram það, sem nam takmörkuðum eignum innistæðutryggingasjóðs og segja reikningshöfum að éta það sem úti frysi. Slík yfirlýsing hefði verið meira en evrópska viðskiptabankakerfið þoldi þessar örlagaríku daga í október: Þar hefðu átt sér stað bankaáhlaup í flestum ríkjum, innistæðutryggingakerfi um Evrópu alla hefðu hrunið eins og sú spilaborg sem þau eru, en afleiðingin hefði verið efnahagshrun, óeirðir og óöld langt umfram það, sem menn hafa séð áður. Ætli Evrópsambandið hefði lifað það af? Ísland hefði auðvitað farið ömurlega út úr því líka, en ekki jafnhörmulega og flest Evrópuríki. Þessi hótun hefði dugað, því um alla Evrópu voru menn meðvitaðir um hættuna og sögðu það opinskátt í viðræðum við íslensk stjórnvöld, eins og þau Geir og Ingibjörg Sólrún ræddu opinskátt á blaðamannafundi sínum í Ráðherrabústaðnum hinn 17. nóvember 2008, þegar fallist hafði verið á að ganga til „samninga“ um Icesave.

Um það þýðir ekki að fást lengur, en enn má láta reyna á lögmætið hvað varðar Icesave og það er nauðsynlegt. Það mál snýst nefnilega ekki aðeins um fjármál og efnahagsmál, heldur miklu frekar um hvað er rétt og hvað er rangt. Þar koma lögin til skjalanna. Við höfum fullreynt á hagsmunina, meinta vináttu, pólitísk tengsl, diplómatíu, samninga og hvað það nú heitir, en allt hefur komið fyrir ekki. Evrópuþjóðirnar hafa reynst ofstopafullar, ósanngjarnar og fullar ofríkis í garð Íslands. Það breytir ekki hinu að í Evrópu eru réttarríki, sem virða það grundvallaratriði að lögin verði að ráða. Með lögum skal land byggja og allt það.

Eftir situr hins vegar spurningin um það hvernig Ísland eigi að tryggja öryggi sitt. Á daginn hefur komið að NATO er einskis virði í því og ekki unnt að reiða sig á velvild neins granna, nema okkar kæru frænda í Færeyjum. Það má því minna á að enn er í gildi sérstakur varnarsamningur milli Íslands og Bandaríkjanna. Hugsanlega er rétt að reyna að hefja hann í hærra veldi og treysta böndin vestur um haf. Það þýðir ekki að tengslin við Evrópu þurfi að verða veikari, það hefur bara komið í ljós að þau eru einskis virði þegar í harðbakkann slær. Þess vegna er ástæðulaust fyrir Íslendinga að ganga úr NATO, þó menn ættu síður að reiða sig á mátt þess eða vilja til þess að standa vörð um þjóðaröryggi Íslands. Það er hins vegar ástæða til þess að Ísland hagi atkvæðum sínum á vettvangi Atlantshafsbandalagsins með öðrum hætti en verið hefur hingað til. Gleymum því ekki að NATO er eina alþjóðlega samstarfið, sem Íslendingar eiga í, þar sem þeir hafa neitunarvald.

Ísland hefur mátt þola mörg nei undanfarið ár. Við getum valið nokkur góð nei á móti, það eru betri vopn en engin.

        

Forsíða skýrslunnar. Eru útfararstofulitirnir tilviljun?

Ætli það sé ekki unnt að snapa eins og eitt lögbann á þessa færslu? Þá væri a.m.k. samræmi í aðgerðum Kaupþings gegn augljósum hagsmunum almennings, sem nú á bankann og ber ábyrgð á skilanefnd hins gamla. En svo veit maður ekki, Kaupþing hjólaði bara í RÚV, sem bendir til þess að þeir vilji að lögbanninu verði hnekkt.

Ég tek sjensinn samt; vinningslíkurnar í happdrættinu eru kannski ekki miklar, en þær eru engar ef maður kaupir ekki miða. Hér er Kaupþings-kynningin góða, sem RÚV má ekki segja frá um stundarsakir. Sannleikurinn mun gjöra yður frjálsa.

        

Ég sé í Orðinu á götunni hér á Eyjunni, að þar telja menn víst að tillagan um aðildarumsókn að Evrópusambandinu verði samþykkt á Alþingi nú á eftir. Ég ætla mér ekki þá dul að spá fyrir um það, en það má ljóst vera að afar mjótt er á mununum og getur hæglega farið á hvorn veginn sem er.

En ég hnýt um það að sagt er að einhverjir þingmenn Sjálfstæðisflokksins kunni að styðja málið eftir allt saman og nafn Ragnheiðar Ríkharðsdóttur sérstaklega nefnt í því samhengi. Það finnst mér nú fremur ósennilegt, því þótt Ragnheiður hafi ekki leynt Evrópuáhuga sínum, þá er ekkert í breytingartillögunni um tvöfalda kosningu, sem truflar það. Þvert á móti væri með þeim hætti komið samkomulag á þinginu um ferilinn, þar sem þjóðin er í aðalsæti, í stað þess að tillagan hökti í gegn við áköf mótmæli stjórnarandstöðunnar og við hálfan hug þjóðarinnar.

Með því væri engum dyrum til Evrópu lokað, eins og sumir hafa viljað orða það.

Breytingartillagan skiptir því engu til eða frá fyrir Evrópuunnendur, en pólitískt skiptir hún máli fyrir margsært stolt ríkisstjórnarinnar. Ég hef enga trú á því að Ragnheiður eða aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins ákveði upp úr þurru að rjúfa samstöðu þingflokksins í þessu mikilvæga máli, styðji ekki sáttatillögu sjálfstæðismanna og hafi nýsamþykktar landsfundarályktanir Sjálfstæðisflokksins að engu.

Færi svo þætti mér raunar tilefni til þess að boða til nýs landsfundar til þess að spyrja viðkomandi þingmann eða þingmenn að því hvers vegna þeir hefðu í senn ákveðið að hundsa stefnu flokksins, bæði eins og hún var boðuð á landsfundi og í kosningabaráttu, en þó ekki síður hvers vegna þeir hefðu snúist á sveif með ríkisstjórninni. Það væru vægustu viðbrögðin, því vel má spyrja hvaða erindi viðkomandi ættu í þingflokknum lengur.

Ég hef hins vegar enga trú á því að forysta Sjálstæðismanna hafi ekki þétt raðirnar í þessu veigamikla máli og að þingflokkurinn standi saman sem einn maður gegn ofríki og offorsi ríkisstjórnarinnar. Annað snerist um aðildarviðræður við vinstristjórnina vanhæfu og vitlausu.

        

Það er mikið skrafað um pólitíkina á Íslandi, enda um nóg að fjalla. Samt er það svo að ég hef engan séð fjalla stærsta málið, þá augljósu staðreynd að það er stjórnarkreppa í landinu.

Þetta Icesave-mál verður aðeins einkennilegra eftir því sem tíminn líður, en hvað sem mönnum kann að finnast um efni máls verður ekki hjá því litið að sífellt eru að koma upp fleiri fletir á því, sem stjórnvöld hafa ekki séð ástæðu til þess að færa í tal við þjóðina eða þingið. Ekki svona af fyrra bragði. Það eitt hlýtur að vekja menn til umhugsunar um málstaðinn. Ekki síst þegar sífellt eru að koma í ljós ný og ný atriði varðandi samninginn, sem ríkisstjórnin hefur í besta falli haft rangt fyrir sér um eða misskilið miðað við þá kynningu, sem hún hefur þó leyft.

Þeirri spurningu er einnig ósvarað, af hverju það liggi svona á að samþykkja þennan samning um svo veigamikið mál, sem allir geta verið sammála um að sé hjúpað verulegri óvissu og áhættu. Það liggur á mörgu í íslensku samfélagi, en ekki þessu. Þvert á móti er ástæða til þess að láta af óðagotinu, kynna málið og kanna til þrautar, ræða og gefa þjóðinni kost á því að móta sér upplýsta afstöðu til þess.

Það gengur ekki að Steingrímur J. Sigfússon kippi einum og einum inn á kontór til sín, fullvissi þá um að þetta sé eina færa leiðin, veifi tölvupóstum frá útlendum dándimönnum og segi leyndardómsfullur að ef fólk bara vissi það sem hann vissi, þá væri það sama sinnis. Slík röksemdafærsla innan úr myrkrum stjórnkerfisins (hvar sem er í heiminum) er nánast alltaf fölsk. Eftir allt það, sem á undan er gengið á Íslandi, væri slík leyndarhyggja enda óþolandi. Umfram allt getur Steingrímur ekki leyft sér slík mælskubrögð, til þess hefur hann ekki lengur trúverðugleika. Eftir að hann varð uppvís að því að segja þjóðinni ósatt um Icesave-málið og afvegaleiða þingið eru orð hans ein og sér einskis virði.

Skammir Steingríms

Í því ljósi var afar merkilegt að hlýða á orð Steingríms í hádegisfréttum RÚV í gær, þar sem hann lagði pólitíska framtíð sína að veði. (Eins og það sé hið mesta, sem lagt er að veði þessa dagana!) Hann hamraði á „yfirgengilegu ábyrgðarleysi“ sjálfstæðismanna og framsóknarmanna ef þeir styddu Icesave-samninginn ekki í þinginu. Hann tók þannig undir furðulegar hugmyndir Jóhönnu Sigurðardóttur um þann flöt málsins, sem hún reifaði í liðinni viku, en munurinn er sá að honum hefur gefist tími til þess að hugsa málið og Steingrímur er enginn einfeldningur.

Augljóst er að með þessu var Steingrímur ekki að ráðast að stjórnarandstöðunni nema rétt fyrir siðasakir. Þessar skammir voru ætlaðar þeim þingmönnum vinstrigrænna, sem ekki vilja styðja Icesave-samninginn.

Fjármálaráðherrann ítrekaði að sér hefði verið falinn þessi starfi af meirihluta Alþingis og það hefði hann gert af bestu getu. Með þessu var hann að ýja að ábyrgð eigin þingflokks og að nú skyldu menn veskú standa við hana. Þetta var heldur aumt klór af því að þó Steingrímur sitji í friði þingflokks síns þá var það hann sjálfur, sem sóttist eftir og fékk þennan tiltekna ráðherrastól í stjórnarmyndunarviðræðum, lagði þá tillögu fyrir þingflokkinn og fékk samþykkta. En það er deginum ljósara að hann vanrækti að leita samningsumboðs eða samningsmarkmiða vegna Icesave hjá þessum sama þingflokki. Sök bítur sekan.

Þetta offors Steingríms segir alla sögu um vanda hans. Það var nefnilega hann sjálfur, sem í vetur lagði á það alla áherslu að Alþingi hefði með ákvörðun og forræði málsins að gera á öllum stigum. En þá var hann náttúrlega ekki orðinn ráðherra. Hann var hins vegar orðinn ráðherra þegar hann sagði að þingmenn vinstrigrænna væru vitaskuld frjálsir skoðana sinna í þessum málum sem öðrum. Þar stendur einmitt hnífurinn í kúnni, það eru einfaldlega of margir þingmenn í hópi vinstrigrænna, sem ekki vilja styðja samninginn; vilja ekki hlýða.

Það er ástæðan fyrir þessum skömmum öllum, það er ástæðan fyrir hinni sérkennilegu biðlun til stjórnarandstöðunnar og það er ástæðan fyrir því að samingurinn var ekki lagður fyrir þingið í gær eins og fyrirhugað var.

Af hverju er Steingrímur svo örvæntingarfullur?

En af hverju er Steingrímur svona heitur í málinu, sem hann hefur augljóslega megna óbeit á? Af hverju telur hann enga betri lausn mögulega? Af hverju spáir hann nánast ragnarökum ef Alþingi skyldi leyfa sér að hafna samningstillögunni?

Engum blandast hugur um að því yrði ekki tekið fagnandi af stjórnvöldum í Lundúnum og Haag ef sú yrði raunin, en það er ekki eins og þau myndu slíta stjórnmálasambandi, setja hafnbann á landið eða leggja hald á allt íslenskt góss. Ég dvelst á Englandi um þessar mundir og af samtölum við stjórnmálamenn, blaðamenn og fjármálamenn leyfi ég mér að fullyrða að ekkert slíkt er í kortunum. Breska ríkisstjórnin hefur enga hagsmuni af því að varpa kastljósi á málið á ný og fráleitt er að gripið yrði til einhverra refsiaðgerða nema fyrir lægi skýr vanræksla Íslands á viðurkenndum og lögmætum skuldbindningum þess. Svo er ekki og svo verður ekki nema Alþingi samþykki Icesave-samningstillöguna, því með henni myndi Ísland eyða óvissu með einhliða ábyrgðarviðurkenningu. Án samþykkis Alþingis hefur samningstillagan ekkert gildi, eins og skýrt er kveðið á um í stjórnarskránni, en viðlíka ákvæði um ráðstöfunarrétt almannafjár eru grundvöllur þingræðis bæði í Hollandi og Bretlandi.

Svo enn er spurt: Af hverju leggur Steingrímur þetta ofurkapp á málið? Svarið við því er einfalt. Hann óttast ekki endalok Íslands — eins og ætti að vera orðið hverjum manni ljóst — heldur endalok ríkisstjórnarinnar.

Stjórnin fellur með Icesave

Nú er það ekki bundið í stjórnarskrá að ríkisstjórn beri að leggja upp laupana þó það komi ekki öllum sínum málum í gegnum þingið, skárra væri það nú. Jafnvel ekki þó um sé að ræða mál, sem stjórnin leggur mest kapp á. Vilji meirihluti þingsins styðja stjórnina áfram til annarra verka situr hún bara áfram.

Vandinn er sá að ríkisstjórninni yrði ekki sætt ef Alþingi hafnaði Icesave-samningstillögu hennar. Ekki af völdum þingsins eða þjóðarinnar, heldur utanaðkomandi áhrifa. Og ekki vegna þess að engin erlend ríki vildu neitt við Íslendinga ræða, heldur vegna þess að engin erlend ríki hefðu neitt frekar við þessa tilteknu ríkisstjórn að tala.

Þá kæmi nefnilega sannleikurinn í ljós, að samninganefndin hafði aðeins samningsumboð frá ríkisstjórninni en ekki þingflokkunum að baki henni. Stjórnin gleymdi því einu sinni sem oftar að hér á að heita þingræði og það kemur í bakið á henni núna.

Stjórnarkreppa Steingríms

Þess vegna er nú þegar stjórnarkreppa í landinu og það skýrir fullkomlega hvers vegna ríkisstjórnin vildi forðast það í lengstu lög að upplýsa þingið um innihald og eðli samningstillögu sinnar. Hún vildi bara fá stimpilinn og engar óþægilegar spurningar.

Af hálfu þingmanna Samfylkingarinnar er engra slíkra óþægilegra spurninga að vænta, enda stendur þeim hjartanlega á sama um allt annað en þá trú sína að samningurinn þoki landinu nær Evrópusambandinu (þó rök hnígi að því að hann myndi gera aðild enn fjarlægari en ella). Hið sama er ekki upp á teningnum meðal vinstrigrænna. Þar hafa margir þingmenn ríkar efasemdir um samninginn, frá hinu smæsta til hins stærsta, og þess vegna er Steingrímur að reyna að þröngva þingflokknum til þess með skömmum, hótunum og handafli.

Þar er hann sjálfsagt að misreikna sig verulega. Helstu efasemdamennirnir í þingflokknum, fólk á borð við Ögmund Jónasson, Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og Atla Gíslason, eiga það nefnilega sammerkt að vera ákaft þingræðisfólk. Afar ólíklegt er að það muni láta framkvæmdavaldið beygja sig í þessu, jafnvel þó Ögmundur sé sjálfur hluti þess. Þó hér væri ekki um þjóðarheill að ræða verður að teljast ólíklegt að þetta fólk (og þau eiga fleiri félaga í þingflokknum og ráðherraliðinu) féllu frá grundvallarafstöðu sinni, bara af því að formaðurinn vill það.

Hvað er þá til ráða? Ríkisstjórnin er skuldbundin til þess að leggja samningstillöguna fram í þinginu, bæði við aðra samningsaðila og stjórnarskrána. Drátturinn á að leggja hana fram bendir til þess að ætlaður stuðningur við hana í þingflokki vinstrigrænna hafi minnkað en ekki aukist og því sé loks verið að kaupa tíma í málinu. Í því samhengi skyldu menn ekki vanmeta afdráttarlausa afstöðu mikils meirihluta þjóðarinnar, samblástur á Facebook og þess háttar. Engir vita betur en forystumenn þessarra ríkisstjórnar hvernig slíkur þrýstingur getur dregið kjark úr stjórnarþingmönnum og fellt ríkisstjórnir sem hendi væri veifað. Sem stendur virðist það óumflýjanlegt.

Opinber stjórnarkreppa

Þá tæki við opinber stjórnarkreppa, sem vandséð er að megi leysa á þessu þingi. Margir hafa nefnt að þá yrði þjóðstjórn að taka við, en röksemdirnar fyrir því hafa heldur veikst og hún yrði enn ósennilegri en stjórnirnar, sem á undan gengu, til þess að taka afdráttarlausar og skjótar ákvarðanir, hvað þá óvinsælar. Um leið væri lýðræðinu hætta búin, því hver ætti að veita stjórninni aðhald ef engin er stjórnarandstaðan?

Hugsanlega gæti núverandi ríkisstjórn reynt að auka meirihluta sinn og mynda nýja stjórn með Borgarahreyfingunni, en ósennilegt verður að teljast að erlend stjórnvöld myndu fallast á að þar væri komin ný stjórn með grundvallaðra eða marktækara samningsumboð en hin fyrri. Hvað þá að slík stjórn væri líklegri til sveigjanleika varðandi samninga um Icesave. Hið sama ætti við ef reynt yrði að fá Framsókn til liðs við stjórnarflokkana.

Tæknilega gætu Sjálfstæðisflokkur og Samfylking myndað tveggja flokka stjórn, en þess er enginn kostur sakir djúpstæðs og gagnkvæms vantrausts sem að líkindum mun taka áraraðir að græða. Þá er sá kostur eftir að mynda stjórn sjálfstæðismanna, vinstrigrænna og framsóknarmanna. Að mörgu leyti ættu þeir flokkar að geta náð vel saman um flest helstu viðfangsefni landstjórnarinnar, ótruflaðir af Evrópudraumum Samfylkingarinnar. Vandinn væri fremur persónulegs eðlis. Steingrímur hefur hvergi hlíft forystumönnum stjórnarandstöðuflokkanna — öðru nær — og þeir verið óhræddir við að standa uppi í hárinu á honum. Sérstaklega hefur Sigmundur Davíð Gunnlaugsson verið harður í horn að taka (Bjarni Benediktsson hefur hófstilltari stíl) og öllum augljóst að þar á milli ríkir gagnkvæmt óþol.

Þannig að við blasir óleysanleg stjórnarkreppa, sem aðeins má leysa með því að ganga til kosninga að nýju og er það þó ekki öruggt. Þingstyrkur flokkanna myndi örugglega breytast nokkuð, en alls væri óvíst að hlutföll á þingi breyttust nógu mikið til þess að hafa afgerandi áhrif á möguleg stjórnarmynstur. Á það að bætast við Íslands ógæfu?

Lausn Steingríms

Lykillinn að lausninni kynni að felast í fyrrgreindum orðum Steingríms um að pólitísk framtíð hans væri lögð að veði með Icesave-samningnum. Felli þingið samninginn er stjórnin í raun fallin, en við bætist fyrirheit Steingríms um að fallast á eigið sverð. Ef hann er úr sögunni væru líkurnar á stjórnarmyndun Sjálfstæðisflokks, Vinstrihreyfingarinnar — græns framboðs og Framsóknarflokksins allt aðrar og betri, en jafnframt gæti sú stjórn horft blákalt framan í erlenda viðsemjendur, sem enga ástæðu hefðu til þess að neita samningaumleitunum væri sú raunin. Það gæti gerst án þess að boða þyrfti til kosninga.

Væru vinstrigrænir reiðubúnir til þess að ganga til samstarfs við sjálfstæðismenn? Það yrði mörgum þeirra afar erfið spor og hin nýja flokksforysta myndi baka sér mikla óánægju í grasrótinni. En hún gat myndað stjórn með Samfylkingunni, sem einnig var á vaktinni í hruninu, og vinstrigrænir hafa löngum haft megnustu skömm á. Hafi hún þá fjöður í hatti sínum að hafa afstýrt Icesave-samningnum — jafnvel þó að Steingrímur og Svavar hafi smíðað hann — yrði samstarf við íhaldið sjálfsagt skjótt fyrirgefið, svo framarlega sem frekari hörmungar dyndu ekki yfir.

— — —

Það er þó ekki útilokað að stjórnarkreppan linist fyrr en varir. Kannski þingmenn vinstrigrænna lyppist niður undan barsmíðunum og setji íslenska þjóð frekar í hættu en blessaða ríkisstjórnina. Það væri þó skammgóður vermir og það vita þeir mætavel. Icesave-samningur gæti hæglega kveikt elda á Austurvelli á nýjan leik. Þeir gera sér einnig grein fyrir því hversu illa getur farið við framkvæmd samningsins með ólýsanlegum hörmungum fyrir þjóðina. Síðast en ekki síst vita þeir þó að slík svik yrðu flokknum seint fyrirgefin; ekki aðeins myndi lausafylgið sópast af honum, heldur myndi verulegur hluti flokkskjarnans fyllast viðbjóði og fara.

Þingmennirnir myndu og vita það að líkast til væri pólitískur ferill hvers og eins þeirra á enda, þeir hafa afar nýlegt dæmi um það frá flokksformanni sínum hversu skjótur, snarpur og sársaukafullur trúnaðarbrestur við kjósendur er. Orðstírinn, sem Steingrímur hafði byggt upp á 26 árum í þinginu, að þar færi orðhvass og tæpitungulaus, orðheldinn og áreiðanlegur maður, þurrkaðist út á nokkrum mínútum þegar hann sagði þinginu og þjóðinni ósatt um gang Icesave-viðræðnanna. Ósannindi, sem hann mátti vita að hann yrði uppvís að innan nokkurra klukkustunda eða dægra, eins og raunin varð.

Þess vegna búum við nú við stjórnarkreppu og það er á valdi Steingríms sjálfs að leysa hana. Ekki með því að leggja pólitíska framtíð sína að veði, heldur með því að binda enda á hana. Ekki með því að leggja þjóðina að veði, heldur með því binda enda á stjórnina. Með því myndi hann leysa flokk sinn úr pólitískri kreppu í stað þess að hneppa þjóðina í ánauðarfjötra.

— — —

Færsla þessi birtist upphaflega á Moggabloggi — andres.blog.is

        

Nú þegar ljóst virðist að mjög háar upphæðir falli á þjóðina, vegna gáleysis og Evrópuþjónkunar þess stjórnmálaflokks sem þú hefur stutt, munt þú þá ekki örugglega leitast af fremsta megni við að borga þá alla upphæð sem afgangs verður þegar eignir hins fallna bankakerfis hafa verið seldar?

Spurt af tröllskap af gefnu tilefni.

        

Ég sé að Össur Skarphéðinsson hefur nýlega rofið þögn sína, sem að líkindum gerðist um svipað leyti og forsætisráðherra dró sig inn í skel sína. Í nótt skrifar hann pistil um hin sérkennilegu málefni svilkonu sinnar, Icesave og ESB… eða nei, það gerði hann víst alls ekki. Hann skrifaði nefnilega um gagnrýni Björns Bjarnasonar á þessar vélar Ingibjargar Sólrúnar og hvernig hún stangist á við orð Bjarna Benediktssonar í þinginu um sama efni í nóvember.

Látum vera að þau orð Bjarna voru vafalaust lituð af því að öfugt við samfylkingarmenn sýndu sjálfstæðismenn á þingi samstarfsflokki sínum hollustu. Ég man a.m.k. að ég var mjög hissa á þeim og ósammála. Taldi raunar tilefni til stjórnarslita þegar ótíðindin komu smám saman á daginn.

En er ekki merkilegt að Össur fjallar alfarið um hvernig skoðanir Björns fara illa saman við orð Bjarna í haust, sem vissulega getur verið athyglisverð þrætubók? Hann minnist hins vegar ekki einu orði á efni málsins. Veit ég þó að Össur er vel heima í þeirri ótrúlegu sögu, sem er með þeim hætti að draga má þjóðhollustu fyrirrennara hans í efa. Nú sýnist manni Samfylkingin öll ætla að kvitta á vélráðin.

        

Mér var bent á að Árni Snævarr hefði skrifað „magnaðan pistil“ á blogg sinn, þar sem hann fjallaði um þau orð Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, að í kosningabaráttunni hefði verið vegið að öllu því, sem íslenskt væri. Nú má vel gera athugasemd við þau orð og ræða á marga lund. Sjálfur get ég a.m.k. ekki kvittað upp á að kosningaáherslur tiltekinna flokka séu óþjóðlegar, nema náttúrlega Samfylkingarinnar sem hefur svo gefist upp gagnvart lífinu, að hún vill allt til vinna að láta Íslendinga ganga Evrópusambandinu á hönd.

En það er alveg rétt, að pistill Árna er magnaður að ýmsu leyti. Magnaðast þykir mér þó að sjá Árna skrifa:

Og ef það er til marks um hollustu við þjóðina að samþykkja að fjöregg þjóðar okkar og sameiginleg eign, skuli afhent sægreifunum til ævarandi eignar, þá frábið ég mér slíkt.

Ég veit ekki alveg í hvað Árni er að vísa, en mig grunar að þetta sé óvægin árás á Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra, sem sagði í þinginu í 1. umræðu um stjórnarskrárfrumvarpið:

[…ég] tel mikilvægt að árétta að stjórnarskrárákvæði um náttúruauðlindir í þjóðareign muni ekki skerða réttindi þeirra sem hafa veiðiheimildir í kvótakerfinu eða svipta þá kvótanum.  Þau réttindi munu eftir sem áður njóta verndar sem atvinnuréttindi þeirra er stunda útgerð eða með öðrum orðum sem óbein eignarréttindi.

Nú get ég alveg tekið undir það með Árna, að þau orð hins glaðværa forsætisráðherra afhjúpa verulegan tvískinnung í máflutningi hennar og Samfylkingarinnar (þó fæstir telji slíkt fréttnæmt nú orðið). Mér finnst hins vegar nokkuð bíræfið af Árna að benda á þá flís í auga minnihlutastjórnarinnar.

Nei, það dettur engum í hug að Árni vilji afhenda sægreifum fjöregg þjóðarinnar til eignar. Fáir hafa nefnilega gengið lengra í yfirlýsingum um að hann vilji gefa Evrópusambandinu það. Við horfum svo á það allt í kringum okkur — í Danmörku, Bretlandi, Írlandi og Frakklandi — hversu vel mönnum og fiski hefur farnast í framhaldinu. Sjávarútvegsþorpin eru nánast jafndauð og miðin.

Mér fyrirgefst vonandi þó ég telji slíkt tilræði við fjöreggið frekar óþjóðlegt. Landráð myndu sumir segja.

        

Mér fannst hún soldið merkileg fréttin um að Guðlaugur Þór Þórðarson hafi ekki einu sinni náð meirihlutafylgi í eigin kosningakerfi, þessari rómuðustu kosningamaskínu landsins. Samkvæmt stuðningsmönnum Gulla eru þeir aðeins að fá jákvæð svör frá 45% þeirra, sem hringt er í. Ekki finnst mér það nú til þess að senda út fréttatilkynningar um.

Í dag átti ég leið í kosningamiðstöð Illuga Gunnarssonar úti á Fiskislóð, en ég styð hann í 1. sætið í prófkjöri sjálfstæðismanna í Reykjavík. Í ljósi „fréttarinnar“ um þessa „könnun“ úthringivers Guðlaugs Þórs spurðist ég fyrir um hvernig svör Illugamenn væru að fá um stuðning í 1. sætið í sínum úthringingum. Það er skemmst frá því að segja að samkvæmt þeirra tölfræði ætla 96% viðmælenda þeirra að kjósa Illuga í fyrsta sætið, 2,7% vilja Geir Hallgrímsson en tveir nefndu Gunnlaug Þór Þórðarson, sem mér vitanlega er ekki í framboði.

Grínlaust þá skil ég ekkert í að fjölmiðlar skuli birta svona „frétt“. Hér er ljóslega ekki um skoðanakönnun að ræða, heldur einhverja statistík frá símsölufólki, sem engin leið er að staðfesta til eða frá. Eyjan hafði þó fyrir því að birta viðbrögð Illuga og nefndi hina sérkennilegu aðferðafræði í fyrirsögn. Vísir birti hins vegar villandi frétt um að stuðningsmenn Guðlaugs Þórs hafi „látið framkvæma könnun“ líkt og þar hafi hlutlaust könnunarfyrirtæki komið að. Sama dellan var birt gagnrýnislaust af mbl.is en á báðum stöðum var nefnt — bara svona í framhjáhlaupi — að „könnunin“ hafi verið gerð „fyrir stuðningsmenn Guðlaugs Þórs af úthringihóp á vegum framboðs Guðlaugs Þórs“. Sumsé af símaveri hans, sem er miðverkið í kosningamaskínu hans!